Çocukken sevilen kitaba yetişkin gözü

Çocukken sevilen kitap, rafta küçülmüş gibi durur. Sayfa aynıdır. Göz büyümüştür. Bir macera o zaman nefes kesmiştir. Bugün tempo yavaş, bir ders fazla açık, bir korku fazla seyrek gelebilir. Bu fark, kitabın değerini silmez. Sizin o yaştaki kulağınızı gösterir. Yetişkin gözüyle dönmek, eski okuru utandırmak için değildir. Onun neyi sevdiğini daha adil görmek içindir.

Aynı kitaba yıllar sonra dönmek genel bir kapıdır. Bu kapı, özellikle çocukluğun seçtiği metne açılır.

Utanç kötü bir rehberdir

Birçok kişi eski kitabını gizler. Çok basitmiş, çok korkutucuymuş, çok ağlatıyormuş. Basitlik, o yaşın ihtiyacı olabilir. Kısa cümle, tekrar, iyi ile kötünün ayrılması. Çocuk bunlarla dünyayı tutar. Tutuşu küçümsemek, kendi geçmişinizi bir zevk hatası saymaktır. Hata değilse bile, o günün hakiki zevkidir.

Dönünce şunu sorun. Ben burada neyi ilk kez görmüştüm? Bir arkadaşlık, bir yol, bir haksızlık, bir ev. Cevap duruyorsa kitap işini görmüştür. Bugünkü ölçütünüzle aynı incelikte yazılmamış olması, o işi silmez. Klasiklerin zor gelmesi başka bir eşiktir. Çocuk kitabı çoğu zaman zor gelmediği için sevilir. Sevgi, bir başlangıçtır. Başlangıcı final sanmayın.

Ne değişir, ne kalır

Yetişkin göz, yan karakteri daha çok görür. Kahramanın gölgesinde kalan anne, öğretmen, korkak arkadaş birden belirir. Belirmesi, eski okumayı yalanlamaz. O okuma kahramanın yanında yürümüştür. Bu okuma odanın geri kalanını da sayar. İkisi birden rafınızda durabilir.

Kalacak olan ise çoğu zaman bir sahnedir. Bir eşik, bir orman, bir yatakhane, bir veda. Sahne bugün de içinizde bir yer açıyorsa kitap bitmemiştir. Açmıyorsa da zorlamayın. Her çocuk kitabı ikinci bir ömür hak etmez. Hak etmeyenini sevgiyle rafa bırakmak, bitiremediğiniz kitabı bırakmak kadar temizdir. Bu kez bitmiştir. Yalnızca bugün size konuşmuyordur.

Çocuğa okurken

Kendi eski kitabınızı bir çocuğa okuyacaksanız iki tuzağa dikkat edin. Birincisi, her sayfayı açıklamak. Açıklama, onun keşfini çalar. İkincisi, kitabı küçümseyen ara cümleler. Bu biraz çocukça, demek, dinleyenin zevkini utandırır. Siz susun. Takıldığı yerde o sorsun. Sorduğu yer, sizin çocukluğunuzda durduğunuz yer olmayabilir. Olmaması güzeldir. Aynı kitap iki ayrı okur çıkarır.

Sesli okurken temponuzu onun nefesine göre ayırın. Sizin sıkıldığınız betimleme, onun gözünde odanın kendisi olabilir. Odayı atlamayın. Atlayacağınız yer, gerçekten bugün anlamsız kalan uzun bir öğütse bir cümleyle geçebilirsiniz. Geçerken de alay etmeyin. Öğüt, o türün eski bir alışkanlığıdır. Alışkanlığı tanımak, çocuğun önünde kitabı mahkemeye çıkarmaktan daha dürüsttür.

Not ve raf

Dönüşün kenarına bir satır yazın. Çocukken sevdiğim yer, bugün gördüğüm yer. İki satır, bir edebi analiz değildir. Okuma günlüğü için yeterli bir çekirdektir. Çekirdek, yıllar sonra üçüncü bir dönüşe de kapı olur. Üçüncü dönüş şart değildir. Kapı açık kalsın yeter.

Rafta bu kitapları utanç köşesine itmeyin. Çocukluğun rafı, evin okuma tarihinin ilk cildidir. İlk cilt olmadan sonraki ciltler havada kalır. Havada kalmasınlar. Ara sıra birini indirin, bir bölüm okuyun, yerine koyun. Bu küçük tören, zevkinizin nereden büyüdüğünü hatırlatır. Hatırlayan okur, yeni kitaplara da daha az kibirle yaklaşır.

Sık sorulan sorular

Eski kitap bugün kötüyse sevgi boşa mı gitmiştir? Hayır. O gün gördüğünüz şey gerçektir. Bugünkü beğenmezlik, o görüyü silmez. İkisi farklı yaşların notudur.

Her çocuk kitabını yeniden okumalı mıyım? Hayır. İçinizde bir sahnesi kalanı seçin. Hiç iz bırakmamışsa zorlama bir nostalji kurmayın.

Çocuğa kendi eski kitabımı önermeli miyim? Önerebilirsiniz, şart koşmadan. Onun durduğu sayfa sizinkinden başka olabilir. Başka olması okumanın sürmesidir.