Alıntı defteri ile okuma günlüğü farkı

Okurken tutulan not ikiye ayrılır. Biri yazarın cümlesini saklar. Öteki, o cümlenin sizi nerede durdurduğunu. Birincisi alıntı defteridir. İkincisi okuma günlüğüdür. İkisi de kıymetlidir. Karışınca ise defter şişer, aylar sonra neyi neden yazdığınız kaybolur. Ayrım küçük bir disiplindir. Disiplin, notu bir biriktirme yarışından çıkarıp bir okumaya çevirir.

Kitap notunun genel yolları bu ayrımın zeminidir. Zemin üstünde iki kapı vardır. Kapıları aynı rafa koymayın.

Alıntı neyi saklar

Alıntı, sizin yerinize konuşan cümledir. Ritmi, bir bakışı, bir tarifi olduğu gibi tutmak istersiniz. Tutarken kısa olun. Bir paragrafın tamamını kopyalamak, çoğu zaman o paragrafı okumuş gibi bir rahatlık verir ve sonra defter açılmaz. Bir ya da iki cümle yeter. Yanına kitabın adını, sayfayı ve mümkünse çevirmeni yazın. Çevirmenin adını not etmek alıntıda özellikle gerekir. Aynı cümle başka bir elde başka türlü durur.

Alıntının yanına uzun bir yorum sıkıştırmayın. Yorum, öteki defterin işidir. Burada amaç, cümlenin kendi sesini bozmamaktır. Bozmadan saklanan ses, yıllar sonra da sizi o sayfaya götürür. Götürmüyorsa alıntı fazla uzundur ya da siz onu yalnızca güzel diye, bir işi olmadan toplamışsınızdır.

Günlük neyi saklar

Okuma günlüğü, yazarın değil sizin cümlenizdir. Bugün şurada sıkıldım, bu karakteri haksız buldum, bu sahne beni bir hatıraya götürdü. Bu notlar kitaba ait değildir yalnızca. Sizin o günkü hâlinize aittir. Aitlik, yeniden okumada eski sizle karşılaşmanın yoludur. Alıntı bu karşılaşmayı tek başına kuramaz. Çünkü alıntıda siz yoksunuzdur. Günlükte varsınızdır.

Günlüğü de roman gibi şişirmeyin. Bir oturum, üç satır. Ne oldu, nerede durdum, aklımda hangi soru kaldı. Üç satır, bir sayfalık özetten daha uzun yaşar. Özet, olayın haberidir. Günlük, dikkatin haberidir. Yavaş okuma zaten bu üç satırı ister. İsterseniz aynı akşam alıntıyı öteki deftere, üç satırı buna yazın. Aynı sayfaya üst üste bindirmeyin.

Karışınca ne olur

Tek defterde hem uzun alıntı hem dağınık duygu olunca göz, aylar sonra bir yığın görür. Hangi cümle yazara ait, hangi cümle size ait, belli olmaz. Belli olmasın diye renkler ve işaretler çoğaltılır. Çoğalan işaret, düzen değil yeni bir yorgunluktur. İki ince defter, bir kalın karışımdan daha az yorar.

Bir de alıntıyı günlük gibi kullanmak vardır. Yazarın cümlesinin altına kendi hayatınızı uzun uzun yazarsınız. Yazı kıymetlidir, alıntının sesini örter. Örtmesin diye hayatı üç satırla sınırlayın ve asıl duyguyu günlüğe taşıyın. Taşıyınca alıntı temiz kalır. Temiz alıntı, bir sohbette de, bir yazıda da yerinden oynamadan durur.

Hangisinden başlamalı

Başlangıçta ikisini birden kurmak zor gelirse günlüğü seçin. Kendi cümleniz, boş sayfada daha az ürkütür. Alıntı, ikinci hafta eklenebilir. Tersini seven kişi de vardır. Önce güzel cümleyi kurtarmak ister. Kurtarsın. Yalnızca kurtardığının yanına bir gün, bir sebep yazsın. Sebep, günlüğün çekirdeğidir. Çekirdek yoksa defter bir vitrindir. Vitrin güzel durur, sizi okumaz.

Ayda bir, iki defteri yan yana açın. Alıntıladığınız cümle ile o günkü üç satırınız konuşuyor mu? Konuşmuyorsa ya alıntı rastgele toplanmıştır ya da günlük yalnızca olay özetidir. İkisini de biraz düzeltin. Düzeltme, yeni bir sistem icat etmek değildir. Kapıları yeniden ayırmaktır.

Sık sorulan sorular

Tek defter yetmez mi? Yeter, sayfayı ikiye ayırırsanız. Solda alıntı, sağda sizin üç satırınız. Karışık bir akış ise aylar sonra okunmaz.

Her sayfadan alıntı yapmalı mıyım? Hayır. Sizi durduran cümle yeter. Çok alıntı, az okuma hissi verir ve defteri kapatır.

Günlükte eleştiri olur mu? Olur. Sıkıldığınız yeri de yazın. Yalnızca hayranlık, günlüğü bir övgü listesine çevirir. Dürüst duruş, sonraki sizi daha çok ilgilendirir.