İkinci el kitap seçerken nelere bakılır

İkinci el kitap, yeni kapaktan ucuzdur diye hemen alınmaz. Bir nüsha eksik sayfalı olabilir, kenarı başka birinin öfkesiyle dolu olabilir, çevirisi işitilmemiş bir kısaltma olabilir. Buna karşılık sağlam bir ikinci el, yeni baskının vermediği bir iz de taşır. Seçmek, ucuzu kovalamak değil, okunabilir olanı ayırmaktır.

Tezgâhın başında üç yoklama yeter. Bütünlük, not, iç sayfa.

Sayfa yerinde mi

Kitabı ortasından ve sonundan açın. Sayfa numarası atlıyor mu, bir forma gevşek mi, sırt çatlamış mı? Çatlak sırt, birkaç okumada dağılabilir. Dağılacak kitabı ucuz diye almak, yarım okumayı peşinen kabul etmektir. Bitmeyen kitabın sebebi cilt olmasın. Sayfası tam, dikişi idare eder bir nüsha, lekesiz ama dağılmış bir nüshadan iyidir.

Leke her zaman düşman değildir. Bir çay halkası okumayı bozmaz. Küf kokusu ve yapışık sayfa bozar. Kokuyu hafife almayın. Eve gidince rafınızdaki diğer kitaplara da siner. Sinmesin diye tezgâhta bir kez çevirin. Çevirmek ayıp değildir. Ayıp, evde açılmayan bir yığını biriktirmektir.

Başkasının kalemi

Kenar notu bir hediye de olabilir, bir engel de. Birinin altını çizdiği cümle, sizin hiç durmayacağınız yerde sizi durdurabilir. Bu, yeniden okumanın garip bir biçimidir. Eski bir yabancı, sayfada size eşlik eder. Eşlik bazen aydınlatır. Bazen her satırı bağıran bir fosforla kapatır. Bir paragraf karıştırın. Kalem sizin okumanızı yönetiyorsa başka bir nüsha arayın. Yönetmiyorsa not, kitabın ikinci bir katmanı olarak kalabilir.

İsim yazılı kapaklar da böyledir. Bir armağan yazısı mahrem olabilir. Mahrem bir ithafı teşhir eder gibi almaktan rahatsızsanız bırakın. Rahatsızlık, kitabın edebi değerini ölçmez. Sizin evinizde durup durmayacağını ölçer. Ev, yalnızca metinlerin değil, eşyaların da yeridir.

Çevirmen ve baskı

İç sayfayı atlamayın. Çeviri romanda çevirmenin adı, yazarın adından daha küçük durur ve daha çok şeyi değiştirir. O adı not etmek ikinci elde daha da önemlidir. Kısaltılmış, eski, ya da dili bugün size uzak bir çeviri olabilir. Uzaklık her zaman kusur değildir. Yine de habersiz almak, eve gidince hayal kırıklığı üretir. İlk paragrafı orada okuyun. Kulak kabul etmiyorsa fiyat sizi bağlamasın.

Baskı yılı da işe yarar. Şiirde ve resimli kitapta düzen değişmiş olabilir. Düzen bozulmuş bir şiir, dize kırılımını kaybeder. Kaybı fark edemiyorsanız en azından iç sayfadaki baskı notunu bir kenara yazın. Yazmak, sonraki karşılaştırmanın kapısıdır. Kapı yoksa aynı kitabın üç eksik nüshası rafta birikir.

Eve gidince

Seçtiklerinizi aynı akşam bir yere yığmayın. Birini açın, birini rafa kaldırın. Raf düzeniniz ikinci el ile yeniyi ayırmak zorunda değildir. Ayıracaksanız sebep estetik olsun, utanç olmasın. İkinci el, daha az kitap değildir. Daha çok el değiştirmiş kitaptır. El değiştirmesi, okunmaya değer olmadığını göstermez.

Bir de sınır koyun. Tezgâhta on kitap ucuz görünür. Evde on kitap birden okunmaz. İki ya da üç sağlam nüsha, bir torba pişmanlıktan iyidir. Pişmanlık, eksik sayfayı evde fark edince gelir. Farkı tezgâhta çıkarın. Çıkarınca ikinci el, hem cüzdanı hem rafı daha az yorar.

Sık sorulan sorular

Altı çizili kitap alınmaz mı? Alınır, çizgi sizin cümlenizi kapatmıyorsa. Bir sayfayı karıştırmadan karar vermeyin.

En ucuz nüsha en doğrusu mudur? Değildir. Eksik sayfa ve dağılmış sırt, ucuzluğu okuma sırasında geri alır. Sağlam olan, bir tık pahalı da olsa daha ucuzdur.

Eski çeviri her zaman kötü mü? Hayır. Kulağınıza uzaksa haberdar olun yeter. İlk paragrafı okumak, kapak yılına güvenmekten daha doğru bir ölçüdür.