Cahit Sıtkı'nın Otuz Beş Yaş şiirine bakış

Cahit Sıtkı'nın Otuz Beş Yaş şiiri, bir doğum gününü kutlamaz. Yaşı sayar. Sayınca da kutlamanın altındaki ürpertiyi gösterir. İnsan bir rakama varır ve o rakam, sandığından daha az masumdur. Şiir bu ürpertiyi bağırarak büyümez. Sade bir konuşmanın içine, yaşama isteği ile ölüm korkusunu yan yana koyar. Yan yana duruş, şiirin uzun yıllar ezberlenmesinin sebebidir.

Şiiri bir yaş hesabı diye okumak eksik kalır. Asıl mesele, sayının insanı birden kendi ömrüne çevirmesidir.

Rakam neden ağırdır

Otuz beş, ne gençliğin ilk şaşkınlığı ne de ihtiyarlığın hazır sözüdür. Tam ortada, henüz vakit var sandığımız bir eşiktir. Şiir o eşiği kutlama sofrasından alır, bir aynanın önüne kor. Ayna, kaç yıl geçtiğini değil, geçenin geri gelmeyeceğini söyler. Söyleyiş öğüt değildir. Bir şaşkınlıktır. Şaşkınlık samimi olduğu için okur kendi yaşını da saymaya başlar. Başka bir rakamda da aynı ürperti gelebilir. Şiirin seçtiği rakam, o ürpertiye bir sap olur.

Kafiyenin mıknatısı burada iş görür. Ses benzeşir, dize akılda kalır, korku bir şarkı gibi dolaşır. Şarkı olması korkuyu küçültmez. Taşınmasını kolaylaştırır. Zorla uyak aranmış hissi vermez. Duygu, sesin önünde yürür.

Yaşama isteği ve korku

Şiirin sıcak tarafı, ölümü düşünürken hayatı ayrıntıyla sevmesidir. Bir sofra, bir ses, bir insan, sıradan bir gün. Büyük bir kahramanlık istenmez. İstenense vaktin boşa gitmemesidir. Bu istek, Nâzım'ın uzun soluğundaki kalabalık manzaradan daha dar, daha oda içidir. Biri memleketin içinden birçok hayatı sayar. Öteki bir ömrün ortasında durur ve ben diye konuşur. İkisi de yaşama isteği taşır. Nefesleri ayrıdır.

Korku ise inkâr edilmez. İnkâr edilse şiir bir moral cümlesine dönerdi. Cahit Sıtkı korkuyu kovmaz, yanına bir sevinç koyar. Sevinç, korkunun olmadığı yer değil, korkuya rağmen istenen yerdir. Bu yüzden şiir hem hüzünlü hem sıcaktır. Yalnızca hüzün okuyan, sofrayı kaçırır. Yalnızca sıcaklık okuyan, rakamın ağırlığını kaçırır.

Sade konuşma

Dize, günlük bir konuşmaya yakındır. Yakınlık, Garip'in sokak esprisi ile aynı şey değildir. Burada alay azdır, iç çekiş daha uzundur. Yine de kürsüye çıkılmaz. Şair, yaşına şaşırmış bir insan gibi konuşur. Konuşma uzadıkça bir nakarat hissi doğar. Nakarat, ninnideki gibi güven vermez yalnızca. Bu kez rakamı hatırlatır. Hatırlatma, kulağı rahat bırakmaz. Rahat bırakmaması şiirin istediği uyanıklıktır.

Okurken süslü bir anlam aramayın. Rakamı, korkuyu ve yaşama isteğini duyuyorsanız şiirin kapısındasınız. Kapının ardındaki her benzetmeyi aynı gün çözmek zorunda değilsiniz. Bir kıtayı sesli okuyun. Ses, sizin de bir yaşınız olduğunu hatırlatıyorsa şiir işini görmüştür.

Ezber ve bugün

Bu şiirin bu kadar dolaşması, yalnızca okul antolojisinden gelmez. İnsanlar bir yaş eşiğinde kendilerine söyleyecek sade bir söz arar. Şiir o sözü hazır tutar. Hazır tutması, onu bir doğum günü kartına indirgemeyi haklı çıkarmaz. Kart, korkuyu siler, dileği bırakır. Şiir ikisini birden ister. İkisini birden okuyun.

Kendi yaşınız otuz beş değilse de kapı kapanmaz. Şiir bir rakamı bahane eder. Bahane, herkesin bir gün sayacağı bir şeydir. Sayınca kutlama susar, ayna konuşur. Aynanın karşısında büyük laflar azalır. Küçük bir gün, küçük bir sofra, azalan vakit kalır. Azalan vaktin kıymeti, bu şiirin bırakıp gittiği duygudur.

Sık sorulan sorular

Şiiri anlamak için otuz beş yaşında olmak gerekir mi? Gerekmez. Rakam bir eşiktir. Başka bir yaşta da ömrün sayıldığını hissetmek yeter.

Bu bir ölüm şiiri midir? Ölüm korkusu vardır. Onun yanında, sıradan bir günü sevme isteği de vardır. İkisini ayırırsanız şiir eksilir.

Neden bu kadar akılda kalır? Sade konuşma, ses benzeşmesi ve herkesin tanıyacağı bir şaşkınlık bir araya gelir. Kulak, öğüt değil, bir itiraf duyar.