Şiir ezberlemenin okumaya katkısı

Şiir ezberlemek, okulda kalmış bir görev gibi hatırlanır. Görev bitsin diye tekrar edilen dize, çoğu zaman sevilmeden de akılda kalır. Sevilerek tekrar edilirse ise bambaşka bir iş görür. Dize, kâğıttan çıkar, yürüyüşe, beklemeye, bir cümlenin kurulmasına karışır. Okuma, bu karışmadan hız değil, kulak kazanır.

Amaç bir antolojiyi baştan sona ezberlemek değildir. Birkaç şiirin bedene inmesidir. İnen şiir, sonraki okumaları yavaşlatır ve yavaşlatırken zenginleştirir.

Kulak önden gider

Sessiz okuyan göz, satırı çabuk tüketir. Ezber ise ses ister. Ses, dize kırılımında nerede durulacağını bedene öğretir. Durmayı öğrenen kulak, yeni bir şiirde de acele etmez. Acele etmeyince imge, ilk saniyede tüketilmez. İkinci Yeni'nin kapalılığı bile, kulağı eğitilmiş okura daha az düşman gelir. Çünkü okur anlamı hemen istememeyi, ses durunca beklemeyi öğrenmiştir.

Bu bir zekâ yarışı değildir. Tekrarın verdiği sabırdır. Sabır, başka kitaplara da geçer. Roman cümlesi uzadığında göz, ezberdeki nefesin benzerini arar. Arayınca yavaş okuma bir teknik olmaktan çıkar, bir alışkanlık olur.

Az şiir, tam şiir

On şiir yarım ezberlenmişse hiçbirinin odası yoktur. Bir şiir, gerçekten söylenebiliyorsa oda kurulmuştur. Kısa bir kıta ile başlayın. Her gün aynı kıtayı, kâğıda bakmadan, takıldığınız yerde bakarak söyleyin. Takılmak ayıp değildir. Takıldığınız kelime, çoğu zaman şiirin asıl yükünü taşıyan kelimedir. Orada durmanız, ezberin en öğretici anıdır.

Cahit Sıtkı'nın yaş şiiri gibi kulağa yakın metinler bu işe uygun olabilir. Yakınlık, kolaylık sanılmasın. Sade konuşma da tekrar ister. İsterseniz bir türkü dizesi, bir ninninin dönüşü de aynı işi görür. Ninnideki tekrar zaten ezberin eski hâlidir. Beşikte kurulan kulak, sonra şiirde de yolunu bulur.

Anlam ezberden sonra açılır

Birçok kişi önce anlamı çözüp sonra ezberlemeye kalkar. Ters sıra daha cömert olabilir. Dize ağızda yerleşince anlam, her söyleyişte biraz değişir. İlk gün bir kelime, ertesi gün bir duruş, üçüncü gün bir ürperti. Çözüm bir anda inmez. İnmeyişi, şiirin başarısızlığı değildir. Ezberin, tabelayı erteleyen yanıdır.

Yine de tamamen anlamsız tekrar da kuru kalır. Bir yerde durup sorun. Bu kelime sonda olmasa ne kaybolurdu? Soruyu her dizeye sormayın. Haftada bir, bir duruş yeter. Yeterli soru, ezberi bir yarış listesinden çıkarır, bir okumaya çevirir.

Unutmak da dahildir

Ezber bir kasadır, sonsuza dek kilitli kalmaz. Unutursunuz. Unutunca şiiri kaybetmiş saymayın. Kâğıda dönüp takıldığınız yeri yeniden söylemek, ilk ezberden daha derin bir okumadır. Çünkü bu kez eksilen yeri biliyorsunuz. Eksilen yer, sizin için şiirin en canlı yeridir.

Başkasına göstermek için ezberlemeyin. Yürürken, yorulunca, bir cümle kuramadığınızda içinizden söyleyin. Söyleyiş, sizi hemen şair yapmaz. Dilinizin bir ritmi hatırlamasını sağlar. Hatırlayan dil, düz yazıda da acele etmez. Acele etmeyen okur, daha az sayfa bitirip daha çok cümle tutar. Ezberin asıl katkısı bu tutuştur.

Sık sorulan sorular

Ezber yaratıcılığı köreltir mi? Kuru tekrar köreltebilir. Sevdiğiniz az sayıda şiiri söylemek ise kulağı açar. Açılan kulak, yeni metne daha sabırlı girer.

Kaç şiir ezberlemeliyim? Bir tanesi gerçekten ağızdaysa başlangıç tamamdır. Sayı, söyleyebildiğiniz kadardır. Yarım kalan on şiir, tam duran bir kıtanın yerini tutmaz.

Anlamadan ezberlenir mi? Başta evet. Anlam, tekrarın içinde yavaş açılır. Hiç sormadan yalnızca saymak ise bir süre sonra kurur. Ara sıra bir duruşu sorun.