Karakter yaratırken: Ne istiyor, neden elde edemiyor?

Karakter yaratmak denince çoğumuzun aklına önce bir kimlik kartı gelir: yaş, meslek, saç rengi, doğum yeri. Bu bilgiler elbette işe yarar, ama hikâyeyi taşıyan şey bunlar değildir. Okuru karakterin peşinden götüren şey, onun bir şeyi istemesi ve bunu elde etmekte zorlanmasıdır. Bu yazıda hikâye karakterini isteği, engeli ve bedeli üzerinden kurmanın basit bir yolunu adım adım anlatıyoruz.

Kimlik kartı neden yetmez?

Bir karakterin kırk beş yaşında bir muhasebeci olduğunu bilmek bize onu tanıtmaz; yalnızca bir çerçeve çizer. Aynı muhasebecinin yıllardır saklı tuttuğu bir resim defteri olduğunu ve bunu kimseye göstermekten çekindiğini öğrendiğimizde ise karakter canlanmaya başlar. Çünkü artık bir isteği (resim yapmak), bir engeli (utanç ya da korku) ve olası bir bedeli (alışılmış hayatını sarsmak) vardır.

Üçlü formül: istek, engel, bedel

Hikâyeyi kuran bu üç unsurdur:

• İstek: Karakter ne istiyor? Somut olursa daha iyi: bir ev, bir özür, bir iş, bir sır.
• Engel: Önünde ne var? Başka bir karakter, zaman, para ya da kendi korkuları olabilir.
• Bedel: İsteğine ulaşmak için neyi riske atıyor?

Öykü gibi kısa metinlerde bu üçlü genellikle tek bir sahneye sığar. Uzun metinlerde ise katmanlanır ve zamanla değişir.

İsteği iki katmanlı düşünün

Güçlü karakterlerde çoğu zaman iki istek bulunur: görünen ve görünmeyen. Görünen istek, karakterin dile getirdiğidir: örneğin bir yarışmayı kazanmak. Görünmeyen istek ise altta yatan ihtiyaçtır: takdir edilmek ya da kabul görmek. Hikâye ilerledikçe bu iki katman arasındaki çelişki ortaya çıkar. Yarışmayı kazanmak istediğini söyleyen karakter, aslında babasının onayını arıyor olabilir. Okur bunu doğrudan söylenmeden sezdiğinde karakter derinleşir.

Karakteri seçimleriyle tanıtın

Karakterin nasıl biri olduğunu anlatmak yerine, bir sıkışma anında ne yaptığını gösterin. Herkes sakinken nazik olabilir; asıl ayrıntı, kapıda beklerken, bir yalanı fark ettiğinde ya da bir fırsatla karşılaştığında ortaya çıkar. Yazar olarak şu soruyu sormak işe yarar: bu karakter bu durumda ne yapar ve bunu neden yapar?

Kadroyu sınırlı tutun

Kısa hikâyede çok sayıda karakterin her birinin ayrı bir isteği olmasına gerek yoktur. Ana karakterin isteği netleşsin; diğer karakterler bu isteğe yardım eden, engel olan ya da onu sorgulatan rollerde yer alsın. Bu konuyu kısa hikâyenin temel özelliklerinde sınırlı kadro başlığı altında da anlatmıştık.

Sık yapılan hatalar

1. Kusursuz karakter: Hata yapmayan karakter inandırıcı olmaz.
2. Belirsiz istek: “Mutlu olmak istiyor” gibi geniş bir cümle, sahneyi yönlendirmez.
3. Engelsiz hikâye: İstediğini kolayca elde eden karakter okuru heyecanlandırmaz.
4. Ayrıntı yığmak: Karakterin her şeyini baştan anlatmak yerine, gerektikçe göstermek daha etkilidir.

Bir deneme yapın

Elinize bir kâğıt alıp üç satır yazın: karakterim ... istiyor; ama ... yüzünden elde edemiyor; elde etmeye çalışırsa ... kaybedebilir. Ardından bu üç satırı tek bir sahneye dönüştürün. Sahne bitince karakterin başlangıçtaki hâlinden bir adım farklı olması yeterlidir.

Sık sorulan sorular

Karakterin geçmişini yazmam gerekir mi? Yazarın karakter hakkında okurdan daha fazlasını bilmesi faydalıdır; ama bunların hepsini metne koymak gerekmez. Geçmişin yalnızca hikâyeye hizmet eden kısmı görünür olmalıdır.

Karakterin isteği hikâye boyunca değişebilir mi? Evet. Yolculuğun sonunda karakterin isteğini ya da o isteğe bakışını değiştirmesi, güçlü bir dönüşüm sağlayabilir.

Karşı karakter şart mı? Her zaman bir kişi olması gerekmez. Engel bir durum, bir kural ya da karakterin kendi korkusu da olabilir.