Dört çatışma türünü yan yana koymak

Hikâye, birinin bir şeyi istemesi ve hemen alamamasıyla yürür. Alamamanın sebebi değişince çatışmanın türü de değişir. Karşısında başka bir insan mı vardır, kendi korkusu mu, bir düzen mi, yoksa dağ, hastalık, fırtına mı? Dört kapı da eskidir. Eski olması, hepsini aynı anda açın demek değildir. Hepsini açan metin dağılır. Birini ana kapı, ötekini eşik yapınca hikâye nefes alır.

Karakterin isteği ile engelini baştan netleştirmek, bu kapıyı seçmenin ilk adımıdır.

Kişi kişiye

En görünür çatışma iki insanın karşı karşıya gelmesidir. Biri borç ister, öteki vermez. Biri kalmak ister, öteki kapıyı gösterir. Sahne kurmak kolaydır, çünkü konuşma vardır. Kolaylık bir tuzaktır. Kavga bağırır, ama istek belirsizse bağırış boştur. Her iki tarafın da anlaşılır bir sebebi olsun. Sebep yalnızca birini melek, ötekini canavar yapıyorsa çatışma kartona döner.

Bu tür, iki kişinin aynı odada konuştuğu hikâyelerde temiz durur. Üçüncü bir kişi gelince taraf çoğalır ve ana kapı bulanır. Bulanmasın diye sorun. Bu sahnede asıl karşıt kim? Cevap netse diğerleri eşikte bekleyebilir.

Kişi kendine

Engel dışarıda değil, içeridedir. Özür dilemek ister, gurur bırakmaz. Gitmek ister, alışkanlık tutar. Bu çatışma daha sessizdir. Sessizlik, olay yokluğu sanılmasın. Karar ertelenir, bir mektup açılmaz, bir bilet alınıp yırtılır. Nesnenin işi burada büyür. İç çatışmayı nutukla anlatmak, onu yeniden dış sese çevirir. Hareket daha doğru dürüst konuşur.

Risk, her şeyi iç sese boğmaktır. Sayfalarca düşünen, hiç seçmeyen kişi okuru yorar. Bir seçimin eşiğine getirin. Eşikte durmak da bir olaydır, eğer bir şey elden gidiyorsa. Giden bir şey yoksa düşünce, düşünce olarak kalır.

Düzen ve doğa

Kişi bir düzene çarpabilir. Daire, okul, mahalle baskısı, geçim. Burada düşman tek bir yüz değildir. Yüz olsa da arkasında bir alışkanlık, bir kural, bir geçim korkusu vardır. Aziz Nesin'in büyüttüğü saçmalık bu kapının gülünç hâlidir. Ciddi hâlde ise kahraman bir kuralı değiştiremez, yalnızca ona sürtünür. Sürtünme yeter. Her düzen hikâyesini bir devrimle bitirmek zorunda değilsiniz.

Doğa ise dağ, hastalık, kış, uzaklık olabilir. İnsan küçülür. Küçülmek bir yenilgi afişi olmak zorunda değildir. Yol uzar, plan değişir, beden yetmez. Yaşar Kemal'de doğanın bir karakter gibi durması, bu türün geniş örneğidir. Kısa hikâyede bir fırtına bütün romanı taşıyamaz. Bir engel olarak iş görsün, tabelası olmasın.

Ana kapıyı seçmek

Taslağı bitirmeden bir cümle yazın. Bu hikâyede engel kim ya da nedir? Cümle ikiye üçe bölünüyorsa henüz ana kapı yoktur. Birini seçin. Diğerleri o kapıyı beslesin. Örneğin asıl çatışma iki kardeş arasındadır, para sıkıntısı yalnızca bahanedir. Ya da asıl çatışma kişinin kendi korkusudur, kardeş yalnızca aynadır. Ayna ile düşmanı karıştırmayın.

Seçim, finali de belirler. Kişi kişiye çatışmada bir konuşma kapanabilir. İç çatışmada bir karar değişebilir. Düzende ise kural yerinde kalıp insanın tutumu değişebilir. Doğada yol biter ya da bitemez. Final, kapıyla aynı aileden olsun. Başka bir kapıdan sürpriz çıkarmak, okuru değil düzeni şaşırtır. Şaşırtmak istiyorsanız ipucunu ana kapının içinde saklayın.

Sık sorulan sorular

Dört türden biri daha mı üstündür? Hayır. Hikâyenin isteğine uyan tür üstündür. Sessiz bir karar, iç çatışmada daha doğru durabilir. Açık bir kavga ise iki kişi arasında.

Birden fazla çatışma olursa bozulur mu? Ana kapı belliyse bozulmaz. Hepsi aynı yükseklikte bağırırsa okur kiminle yürüdüğünü şaşırır.

Doğa çatışması illa felaket midir? Değildir. Bir yolun kapanması, bir hastalığın günü uzatması, bir kışın iki kişiyi aynı evde tutması da çatışmadır.