İkinci okumada revizyon: Neye bakılır

İkinci okuma, yazdığınızı beğenmek için değildir. Neyin fazla, neyin eksik olduğunu görmek içindir. Birçok kişi bu turda virgüle, sıfata ve daha güzel bir fiile saldırır. Saldırı erken olur. İskelet eğriyse parlak cümle de eğri durur. Önce sahne yerinde mi, istek görünür mü, final o isteğin bedelini ödüyor mu? Bu üçü oturunca cümle turu başlar.

Sıra değişince saatler güzel kelimeye gider, hikâye yerinde sayar.

İskeleti çıkarın

Metni baştan okumadan bir kâğıda beş satır yazın. Kim istiyor? Ne engel? Hangi sahne gözün önünde? Hangi yıl bir cümlede geçiyor? Son ne değişiyor? Beş satır yazılamıyorsa siz de hikâyeyi henüz tutamıyorsunuz demektir. Tutamadan cümle parlatmak, sisin içini boyamaktır.

Sahne ile özetin dengesine bu kâğıtta bakın. Her şey sahneyse bir anı seçip gerisini indirin. Her şey özelse en can alıcı dakikayı açın. Taslağı birine okutmadan önceki liste ile bu tur akrabadır. Orada başkasına vermeden temizlersiniz. Burada daha derin bir yapı turu vardır. İkisi aynı akşam yapılmak zorunda değildir.

Tekrar ve tabela

İkinci bakış, aynı bilgiyi iki kez söylediğiniz yeredir. Karakterin kızgın olduğunu yazmış, sonra bir de bardağı sert koymuşsanız biri yeter. Çoğu zaman hareket kalsın, ad gitsin. Göstererek anlatmanın ikinci okumadaki hâli budur. Tabelayı silin, sahne duruyorsa tabela fazla yüklenmiştir.

Bir de sevdiğiniz için kıyamadığınız paragraf vardır. Güzeldir, ritmi yerindedir, hikâyenin isteğiyle ilgisi yoktur. Onu başka bir deftere alın. Bu metinden çıkarın. Çıkarmak, emek çöpe gitsin demek değildir. Emeği doğru metne saklamaktır. Kâğıt üzerinde acımayan yazar, ikinci okumada kendi hayranı olarak kalır.

Final ve ipucu

Son sayfaya ayrıca bakın. Final, yeni bir dünya mı açıyor, yoksa kurulmuş dünyanın kapısını mı kapatıyor? Yeni dünya açıyorsa okur yolun yarısında inmiş gibi olur. Kapı kapanıyorsa, kapanışın ipucu önceki sayfalarda var mı diye geri dönün. İpucu yoksa sürpriz hileye benzer. Varsa sezgiye benzer. Kısa hikâyede son tam da bu ayrımın yeridir.

İpucunu sonradan eklerken bağırarak eklemeyin. Bir nesne, bir yarım cümle, bir tekrar yeter. Finalde kullandığınız şeyi ilk yarıda bir kez görünür kılın. İkinci kez, sonda, anlamı değişsin. Bu küçük cerrahi, bütün romanı yeniden yazmaktan daha çok iş görür.

Cümle en sona kalsın

Yapı oturunca sesli okuyun. Takılan, aynı uzunlukta dizilen, nefes aldırmayan cümleleri kısaltın. Her cümleyi kısa yapmak zorunda değilsiniz. Uzun cümle bir koridor olabilir. Koridorun da kapısı olsun. Sıfatları sayın. Bir ismin önünde üç sıfat varsa ikisini sorun. İş gören kalsın.

Bu tur bitince metni bir gece daha bırakın. Sabah yalnızca başlangıcı ve bitişi okuyun. İkisi birbirini tanıyor mu? Tanımıyorsa yapı turuna geri dönün. Tanıyorsa cümle turu yeterli olmuştur. Revizyonun bitişi, artık hiçbir şey değişmesin diye verilen bir yorgunluk kararı değildir. İskelet tutuyor, tabela inmiş, son kapıyı kapatıyorsa tamamdır.

Sık sorulan sorular

İkinci okumada yeniden yazmalı mıyım? Her şeyi değil. İskelet tutmuyorsa ilgili sahneyi yeniden kurun. Tutuyorsa silmek ve kısaltmak çoğu zaman yeter.

Güzel paragrafı neden çıkarmak zor gelebilir? Çünkü emek görünür, işlev görünmez. Paragrafı başka bir deftere alın. Bu metinde iş görmüyorsa burada durması güzelliğini de bozar.

Kaç tur normaldir? Bir yapı turu, bir silme turu, bir ses turu. Üçü çoğu kısa metin için yeter. Onuncu tur, çoğu zaman aynı cümlenin etrafında dönmektir.