Rafları konuya göre mi, yazara göre mi

Raf bir kütüphane kataloğu olmak zorunda değildir. Sizin elinizin aradığı yeri bulduğu bir düzendir. Kimi el yazarın adını arar. Kimi, bu akşam bir hikâye kitabı istiyorum diye konu arar. Kimi de en son okuduğunu yastığın yanında tutar. Üçü de doğrudur. Yanlış olan, başkasının rafını kendi evine utanç diye taşımaktır.

Düzen, kitabı daha çok okutuyorsa işe yarıyordur. Yalnızca fotoğrafta güzel duruyorsa bir vitrindir. Vitrin de olabilir. Okuma vitrinden çıkmaz.

Yazara göre dizmek

Yazarın adıyla dizilen raf, bir yazarı toplu görmenin rahatlığını verir. Aynı cümlenin devamını, erken kitabı ve geç kitabı yan yana bulursunuz. Karşılaştırma kolaylaşır. Yeniden okumaya meraklı kişi bu düzende daha az aranır. Göz, tanınan bir sırayı takip eder.

Kör nokta şudur. Yeni bir konu aradığınız akşam, raf size konu söylemez. Hikâye kitapları romanların arasında dağılır. Dağılmayı dert etmeyen okur, zaten aradığını adıyla bilir. Adıyla aramayan okur ise rafta gezinir ve eli boş dönebilir. Bir de soyadının değişmesi, çevirmen baskısının ayrı rafa kaçması küçük karışıklıklar çıkarır. Küçük bir kâğıt ya da aynı yazarın kitaplarını gerçekten yan yana tutmak yeter. Alfabe şart değildir. Sizin aklınızın sırası yeter.

Konuya göre dizmek

Konu dizini, akşamın sorusuna cevap verir. Hikâye burada, şiir şurada, taşra romanı bir altta. El çabuk gider. Özellikle türünü seven okur için bu düzen nefes aldırır. Yavaş okumaya ayırdığınız kitaplar ayrı bir rafta durursa o rafa oturduğunuzda niyet de hazır olur.

Kör nokta, bir kitabın birden fazla konu olmasıdır. Bir roman hem şehir hem aşk hem tarih taşır. Onu tek rafa koyunca öteki yüzü kaybolur. Kaybı büyütmeyin. Sizin en çok aradığınız yüz, rafın yüzü olsun. Öteki yüzü aklınız tutar. Bir de konu rafları çoğalınca ev küçük bir kitabevine döner ve iş, okumaktan çok etiketlemeye kayar. Üç ya da dört grup çoğu ev için yeter. Hikâye, roman, şiir, yeniden bakılacaklar. Daha ince ayrım, ikinci bir tutku değilse yorar.

Okuma sırası ve orta yol

Üçüncü düzen, raftan çok masadır. Okunacaklar, okunanlar, yarım bırakılanlar. Bu sıra bir kütüphane kurmaz, bir hayat kurar. Yarım bırakılan kitabı ayrı bir köşeye koymak, onu suçlamadan bekletmenin yoludur. Sıraya göre duran kitap, size bugünkü niyetinizi hatırlatır.

Orta yol pratiktir. Büyük raf yazara ya da konuya göre dursun. Küçük bir masa ise bu ayın kitaplarına ayrılsın. Masada üç kitaptan fazlası yine yığındır. Yığın, seçim özgürlüğü gibi görünür, ertesi akşam elinizi yorar. Üçü de olmazsa birini masaya, gerisini rafa geri verin. Geri vermek, vazgeçmek değildir. Sırayı küçültmektir.

Değiştirmek serbesttir

Raf bir kez kurulunca ömür boyu aynı kalmak zorunda değildir. Taşınırken, yeni bir tutku başlarken, gözünüz aradığını bulamamaya başlayınca düzeni değiştirin. Değiştirirken her kitabı elinize almak, unuttuğunuz bir metni de geri çağırır. Bu çağrı, düzenin gizli hediyesidir. Hediye için her ay raf sökmeyin. Yılda bir, ya da artık arayamam dediğiniz gün yeter.

Tek ölçü şu olsun. Aradığınızı bir dakikadan kısa sürede buluyor musunuz? Buluyorsanız düzeniniz doğrudur, başkası nasıl dizmiş olursa olsun. Bulamıyorsanız güzel görünen sıra size ait değildir. Sırayı bozun. Kitap, sırtı dışarı bakınca okunmaz. Elinize gelince okunur.

Sık sorulan sorular

Alfabetik sıra şart mı? Şart değildir. Adıyla arayan kişiye yardım eder. Konuyla arayan kişiyi ise yavaşlatabilir. Kendi arama biçiminizi seçin.

Aynı kitabın iki baskısı yan yana mı durmalı? Okuma farkı arıyorsanız evet. Yerde tasarruf edecekseniz elinizdeki baskı önde, öteki arkada durabilir. Çevirmen adını kaybetmeyin.

Çok kitap kötü bir düzeni affeder mi? Affetmez. Kitap çoğaldıkça düzen daha çok işe yarar. Üç grup ve bir masa, büyük bir sistemden daha uzun yaşar.