Taslağı birine okutmadan önce kontrol listesi

Taslağı birine okutmak cesarettir. Cesaret, dağınık bir metni başkasının kucağına bırakınca boşa harcanır. Okur, sizin görebileceğiniz hatalarda tıkanır ve asıl meseleye varamaz. İsimler karışır, salı birden perşembe olur, karakter neden kızdığını iki kez açıklar. Bu pürüzler sizin işinizdir. Başkasından, sizin artık göremediğiniz yeri istemek daha adildir.

Aşağıdaki liste uzun bir kurs değildir. Okutmadan önceki son turdur. Dört kutu. Hepsi tamamsa metin elden çıkabilir.

Bir gece ara

Bitirdiğiniz akşam metni okumayın. Göz, niyeti hatırlar ve boşluğu kendi doldurur. En az bir gece bekleyin. Sabah yüksek sesle okuyun. Dilin takıldığı cümle, okurun da takılacağı cümledir. Takılan yeri hemen güzelleştirmeye kalkmayın. Önce ne söylemek istediğinizi bir kenara yazın. Sonra cümleyi kısaltın. Kısalık, niyeti silmiyorsa cümle hazırdır.

Bu ara, yazarken tıkandığınızda yaptığınız egzersizden farklıdır. Orada yeni kapı ararsınız. Burada bitmiş sandığınız kapıyı yoklarsınız. İkisini aynı saatte yapmayın. Biri üretir, öteki ayıklar.

Ad, zaman, istek

İlk kutu adlardır. Aynı harfle başlayan, aynı sesle biten kişiler okuru yorar. Ad seçerken koyduğunuz özeni sonda bir kez daha yoklayın. Eski ad bir paragrafta unutulmuş mu, lakap birden resmi isme mi dönmüş? Küçük bir liste çıkarın. Liste karışıyorsa okur da karışır.

İkinci kutu zamandır. Salı başlayan sahne perşembe bitebilir, ama siz farkında olun. Geri dönüş işaretli mi, çocuk bir sayfada büyüyüp sonra yine küçülmüş mü? Üçüncü kutu istektir. Her sahnede birisi bir şey ister ve bir engel vardır. İstek yoksa sahne sohbet olabilir, hikâye olmaz. Karşıtını net tutmak başkasına okutmadan önce sizin görevinizdir. Okur, isteği sizin yerinize icat etmek zorunda kalmamalı.

Fazla açıklama

Dördüncü kutu, okura güvenmemektir. Duygunun adını söyledikten sonra aynı duyguyu bir de hareketle anlatmışsanız biri fazladır. Çoğu zaman ad fazladır. Göstererek anlattığınız yerde tabelayı silin. Son paragrafı da yoklayın. Hikâye bittikten sonra anlamı bir kez daha özetleyen cümle, okurun kendi çıkarımını çalar. Onu kesin.

Diyalogda da herkes birbirine adıyla uzun uzun hitap ediyorsa konuşma törene dönmüştür. Gerçek konuşmada ad seyrek gelir. Seyrek gelsin. Bir de yazarın sesi, karakterin ağzından nutuk çekmesin. Bunu duymanın yolu yine sesli okumadır. Siz o cümleyi bir kahraman olarak söyleyemiyorsanız, kahraman da söylemesin.

Tek soruyla vermek

Liste tamamsa metni verin. Vermeden önce okura on maddelik bir görev yazmayın. Tek soru yeter. Nerede sıkıldın? Hangi kişi karıştı? Son sana inandırıcı geldi mi? Üçünden birini seçin. Cevap kısa olsun. Uzun ödev, nazik okuru kaçırır.

Gelen cevabı hemen savunmayın. Bir gece daha koyun. Savunma, taslağın değil sizin gururunuzun işidir. Ertesi gün haklı olduğunuz yerler de çıkabilir. Çıksın. Ama önce karşı tarafın tıkandığı cümleyi bulun. Tıkanan cümle, listenin kaçırdığı kutudur. Onu bir sonraki turda başa yazın.

Sık sorulan sorular

Liste bitmeden kimseye göstermeyeyim mi? İlk taslakta bir cümle danışmak başka, bütün metni okutmak başkadır. Bütün metin için dört kutu yerinde olsun.

Kaç kişiye okutmalıyım? Bir dikkatli okur, beş nazik okurdan daha çok iş görür. Kalabalık yorum, metni birbirine zıt yönlere çeker.

Her maddeyi uygulamazsam olmaz mı? Olur, ama o zaman okur sizin görebileceğiniz işle uğraşır. Asıl kör noktanız görünmeden kalır.