Öykü taslağını kısaltma kontrol listesi

Kısa hikâye, az yerde çok şey sezdirir. Taslak ise çoğu zaman fazla yer ister. Bir sahne daha, bir geçmiş daha, bir açıklama daha. Hepsini seviyorsunuzdur. Sevmek, hepsinin kalması gerektiği anlamına gelmez. Kısaltmak, metni küçümsemek değildir. Okurun nefes alacağı boşluğu açmaktır.

Aşağıdaki liste, nerenin fazla olduğunu duygudan çok işe bakarak sorar. İş görmeyen cümle, güzel de olsa çıkar.

İstek duruyor mu

İlk soru şudur. Bu hikâyede kim ne istiyor? Cevabı bir cümleye sığdırın. Sığmıyorsa henüz iki hikâye birden yazıyorsunuz demektir. Birini seçin. Seçilmeyen sahne, ne kadar canlı olursa olsun bu metnin yüküdür. Onu başka bir deftere alın. Tek sahneli öykünün disiplini burada da işe yarar. Bir oda, bir istek, bir engel. Üçü duruyorsa geri kalan adaydır.

Adayları işaretleyin. İşareti, isteğe hizmet etmeyen paragrafa koyun. Hizmet etmiyorsa kesin. Hizmet ediyor ama özetlenebiliyorsa sahneyi özete indirin. Her anı gözün önünde yaşatmak, kısalığı değil yorgunluğu büyütür.

Açıklama ve tekrar

İkinci tur, aynı şeyi iki kez söylediğiniz yeredir. Kızgın olduğunu yazmış, bardağı da sert koymuşsanız adını silin. Göstererek anlatırken tabela zaten fazla gelir. Kısaltmanın en temiz kazancı çoğu zaman bu silmedir. Sayfa kısalır, sahne kalır.

Tekrar eden bilgi de böyledir. Okur karakterin işini üçüncü kez duymak zorunda değildir. Bir kez kurun, sonra yalnızca değişeni yazın. Değişmeyen tasvir, yazarın kaygısıdır. Kaygı, okurun hafızasına güvenmemekten gelir. Güvenin. Güvenmezseniz metin şişer ve asıl cümle kaybolur.

Baş ve son

Taslakların çoğu asıl ana ikinci paragrafta girer. İlk paragraf ısınmadır. Isınmayı kesin, hikâye kapıdan başlasın. İlk cümle bir nesne, bir söz, bir hareket olsun. Hava durumunun genel hâli, aile tarihinin özeti, yazarın niyeti kapıda beklemesin.

Sonda da aynı cesaret gerekir. Hikâye bittikten sonra anlamı bir kez daha söyleyen cümleyi silin. Okur anlamı kendi koysun. Koyamıyorsa eksik olan final cümlesi değil, önceki sahnedeki ipucudur. İpucunu güçlendirin, nutku değil. Başlık da sırrı baştan söylüyorsa onu da kısaltın. Tabela, metinden uzun yaşamamalı.

Ses ve sıfat

Yapı inince sesli okuyun. Nefesin yetmediği cümleyi bölün. Bölmek, her cümleyi kuru kısa yapmak değildir. Bir uzun koridor kalabilir. Koridorun içinde üç sıfat varsa ikisini sorun. İş gören kalsın. İş görmeyen sıfat, kısaltmanın en kolay avıdır ve metnin rengini çoğu zaman eksiltmez.

Bitince metni bir gece bırakın. Sabah yalnızca çıkardığınız parçalara bakın. Biri gerçekten eksilmiş gibi duruyorsa geri koyun. Çoğu durmaz. Durmayan parça, sevdiğiniz ama bu hikâyeye ait olmayan parçadır. Ait olmaması, onu değersiz yapmaz. Başka bir günün kapısı yapar. Bu hikâye ise daha kısa, daha uyanık kalır.

Sık sorulan sorular

Ne kadar kısaltmak gerekir? Bir sayfa hedefi koyup zorlamayın. İsteğe hizmet etmeyen sahne ve ikinci kez söylenen bilgi çıktıysa ölçü tutmuştur.

Güzel cümleyi silmek zarar mı? Bu metinde iş görmüyorsa silin, çöpe atmayın. Başka bir deftere koyun. Güzellik, ait olduğu yerde daha uzun yaşar.

Kısaltınca hikâye duygusuz kalır mı? Hayır. Duyguyu taşıyan hareket duruyorsa adın silinmesi duyguyu azaltmaz. Tabelayı indirir, sahneyi bırakır.